Yazım (İmla) Kuralları

Yazım kuralları, sözcüklerin, eklerin, özel adların, sayıların ve kısaltmaların yazıda nasıl gösterileceğini düzenler. Özellikle “de”, “ki” ve “mi”nin yazımı, sözcüğün cümledeki görevine bakılarak belirlenir; aynı sesin duyulması aynı yazılışı gerektirmez.

Bir bakışta

• de/da bağlacı ayrı; bulunma eki bitişik. ki bağlacı ayrı; ek olan -ki bitişik.
• mi her görevinde ayrı yazılır; ardından gelen ekler mi’ye bitişir.
• Özel ad, kurum adı ve kısaltma aynı ek ayırma kuralına sahip değildir.

1. Büyük harflerin kullanımı

Cümleler ve özel adlar büyük harfle başlar: “Yarın İzmir’e gideceğiz.” Kişi, ülke, şehir, kurum ve eser adları özel addır. “Van Gölü” sözünde gölün adı bütünüyle özel addır; “Bu göl çok derin.” cümlesindeki tür adı ise küçük harfle başlar. “Cumhuriyet Bayramı” bir bayram adı olduğundan büyük harfle yazılır.

Yön bildiren sözcükler kullanımına göre değişir: “Evin kuzeyi gölgede kalıyor.” sözünde “kuzey” küçük harflidir. Bir bölge adının parçası olan “Kuzey Anadolu” ise büyük harfle başlar. Ay ve gün adları belirli tarih bildirirse “15 Mart 2026 Pazar”, tarih belirtmiyorsa “Her pazar buluşuruz.” biçiminde yazılır. Büyük harf, sözcüğün önemli görünmesine göre değil görevine göre seçilir.

Açıklamalı örnekler

• Mustafa Kemal Atatürk, Mehmet Bey, Ayşe Hanım → Kişi adları ve ada bağlı saygı sözleri büyük harfle başlar.
• Türkçe, İngilizce → Dil adları büyük harfle başlar.
• Ramazan Bayramı, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı → Bayram adlarında adın parçaları büyük harfle yazılır.
• 1 Kasım 2026 Pazar → Belirli tarih içindeki ay ve gün adı büyük harfle başlar.
• Her salı, ekim ayında → Belirli tarih bildirmeyen kullanımlar küçük harflidir.
• Türkiye’nin batısı → Yön; küçük harf. Batı Anadolu → Bölge adının parçası; büyük harf.

Dikkat: Eser adlarında “ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de” gibi bağlaçlar ile mı/mi/mu/mü soru eki, ad bütünüyle büyük harflerle yazılmıyorsa küçük harfle yazılır. “Savaş ve Barış” örneğinde ve küçük harflidir.

2. Sayıların tarihlerin ve saatlerin yazımı

Birden çok sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır: “iki yüz kırk beş”. Sıra sayıları rakamdan sonra nokta getirilerek veya kesmeyle ek ayrılarak gösterilir: “3.” ya da “3’üncü”. Aynı yerde hem nokta hem sıra eki kullanılmaz; “3.’üncü” yanlıştır. Üleştirme sayıları “ikişer, üçer, beşer” biçiminde yazıyla gösterilir.

Tarihler “29 Ekim 1923”, “29.10.1923” veya “29/10/1923” biçiminde yazılabilir. Ay adı yazıyla gösterildiğinde ayrıca noktayla ayırmaya gerek yoktur. Saat yazımında “09.30” biçimi kullanılır. Rakamla yazılmış sayıya gelen ek okunuşa uyar: “5’inci” beşinci, “6’ncı” altıncı diye okunur. “20. yüzyıl” ile “XX. yüzyıl” sıra bildiren iki gösterimdir.

Açıklamalı örnekler

• 3,5 → Ondalık bölüm virgülle ayrılır.
• 12.450 → Binlik gruplar noktayla ayrılabilir.
• %25 → Yüzde işaretiyle sayı arasında boşluk bulunmaz.
• 8’inci veya 8. → İki sıra gösteriminden biri kullanılır.
• İkişer kitap → Üleştirme sayısı yazıyla gösterilir; “2’şer” tercih edilmez.
• 09.30’da, 14.00’te → Ek, saatin okunuşuna göre seçilir.

Dikkat: Sayı adlarının çoğu ayrı yazılır; ancak senet ve çek gibi para işlemleriyle ilgili belgelerde sayının bitişik yazıldığı özel kullanım vardır. Genel ders metninde “iki yüz elli” biçimi kullanılır.

3. Birleşik sözcükler ne zaman bitişik yazılır

Birleşik sözcüklerin tümü tek bir kuralla yazılmaz. Yardımcı fiille kurulan yapılarda ses düşmesi veya türemesi olup olmadığı önemli bir ölçüttür. “Fark etmek, terk etmek” ayrı; “hissetmek, affetmek” ünsüz türemesi, “kaybolmak” ünlü düşmesi nedeniyle bitişik yazılır.

“Kuşburnu” bir bitkinin yerleşmiş adıdır ve bitişik yazılır. Ancak yalnız “yeni bir kavram oluşmuş” diye her iki sözcük bitiştirilemez. Kararsız kalınan birleşiklerin yazılışı Güncel Türkçe Sözlük’ten doğrulanmalıdır. “Her şey” ayrı, “birçok” ve “hiçbir” bitişik, “pek çok” ayrı yazılır.

3.1. Karıştırılan ayrı ve bitişik yazımlar

Yaygın birleşik yazımlar

Ayrı yazılan	Bitişik yazılan	Açıklama
fark etmek, terk etmek	hissetmek, affetmek	Yardımcı fiilli yapıda ses olayı incelenir.
her şey, bir şey, hiçbir şey	birçok, birkaç, hiçbir	Şey sözcüğü ayrı kalır; diğerleri yerleşik yazımıyla öğrenilir.
pek çok, art arda	biraz, herhangi	Hepsini kapsayan tek bir bitişiklik kuralı yoktur.
sarı sarı, yavaş yavaş	sapsarı, bembeyaz	İkilemeler ayrı, bu pekiştirme biçimleri bitişik yazılır.
arz etmek, ilan etmek	kaybolmak, sabretmek	Ses düşmesi veya türemesi olan yardımcı fiilli birleşimler bitişir.

Dikkat: Birleşik fiil olmak her zaman bitişik yazılmak demek değildir. “Yardım etmek” birleşik yapıdadır, yazımı ayrıdır.

4. Bağlaç olan de ve bulunma eki

De ve da yazımında görev farkı

Kullanım	Örnek	Ayrım
Bağlaç olan de veya da	Sen de gel. Ayşe de katıldı.	Ayrı yazılır; “dahi” anlamı katar. “Te, ta” biçimine dönüşmez ve özel addan kesmeyle ayrılmaz.
Bulunma hâli eki	Evde bekle. Kitapta bir not var.	Sözcüğe bitişir; ünsüz uyumuna göre “-ta, -te” biçimini de alır.
Özel ada gelen bulunma eki	Ankara’da yaşıyor.	Ek bitişik okunur; özel ada geldiği için kesmeyle ayrılır. Bu kesme, onu bağlaç yapmaz.

Bağlaç olan “de” çıkarıldığında çoğu kez cümlenin kuruluşu korunur: “Ben de gördüm.” → “Ben gördüm.” Bu, yardımcı bir denemedir; asıl ölçüt sözcüğün görevidir. “Evde kaldım.” sözünde bulunma ekini çıkarınca “Ev kaldım.” olur ve anlatım bozulur.

Açıklamalı örnekler

• Evde seni bekliyorum. → Nerede? Evde; bulunma eki.
• Ev de çok güzeldi. → Başka şeylere ek olarak evden söz ediliyor; bağlaç.
• Ayşe de geldi. → Bağlaçtır; kesme kullanılmaz.
• Ayşe’de kalem var. → Bulunma eki özel ada gelir; kesmeyle ayrılır.
• Gidip de dönmemek var. → De bağlacı, sert p’den sonra da de biçimindedir; te olmaz.

Dikkat: “De’yi çıkarınca anlam bozulmuyorsa ayrıdır.” denemesi yardımcı olabilir; fakat anlamı ve sözcük görevini incelemenin yerini tutmaz. Bağlacın çıkarılması cümlenin vurgusunu değiştirebilir.

5. Ki bağlacı ve ki eki

Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır: “Biliyorum ki başaracaksın.” Bir ismi belirten ek olan “-ki” bitişir: “Evdeki kitap benim.” İlgi zamiri olan “-ki”, bir adın yerini tutar ve bitişiktir: “Senin kalemin mavi, benimki siyah.” “Bugünkü” ve “yarınki” de bitişik yazılır.

Bazı sözlerde “ki” kalıplaşmıştır: “belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki”. Bu örnekler, her “ki”yi ayrı yazma genellemesinin yanlış olduğunu gösterir. “Evdeki” sözcüğünde ise “de” bulunma ekiyle “ki” eki birlikte bitişik yazılır.

Açıklamalı örnekler

• Duydum ki taşınmışsınız. → Bağlaç ki ayrı.
• Masadaki kitabı ver. → Sıfat yapan -ki bitişik.
• Benim kitabım eski, seninki yeni. → İlgi zamiri -ki bitişik.
• Dünkü toplantı / yarınki ders → Zaman bildiren sözcüklere gelen ek bitişik.
• Demek ki haberin yok. → Ki ayrı yazılır.

6. Mi soru ekinin yazımı

Soru eki “mı, mi, mu, mü” önceki sözcükten ayrı yazılır ve ünlü uyumuna uyar: “Aldın mı?”, “Geldi mi?”, “Okudu mu?”, “Gördü mü?” Ardından gelen ekler soru ekine bitişir: “Geliyor musun?”, “Gelecek miydi?” Soru anlamı dışında pekiştirme veya zaman ilişkisi kurduğunda da ayrı yazılır: “Güzel mi güzel bir gündü.”, “Akşam oldu mu eve döneriz.”

Açıklamalı örnekler

• Gelecek misiniz? → Kişi eki soru ekine bağlanır.
• Gelecek miydin? → Ek fiil ve kişi eki soru ekinden sonra gelir.
• Okuyor muydunuz? → Mu ayrı, ardından gelen bölüm bitişik.
• Güzel mi güzel → Pekiştirme anlamında da ayrı.
• Zil çaldı mı sınıfa gireriz. → Zaman/koşul ilişkisi vardır; yine ayrı yazılır, cümle soru olmadığı için sonuna soru işareti gerekmez.

7. Kısaltmalar ve ekleri

Harfleri tek tek okunan büyük harfli kısaltmalara gelen ek, son harfin okunuşuna göre seçilir ve kesmeyle ayrılır: “TDK’nin”, “TBMM’ye”. Kurum adının açık biçiminde ise aynı kesme kullanılmaz: “Türk Dil Kurumuna”. Ölçü birimi kısaltmaları küçük harfli ve noktasızdır: “cm”, “kg”. “Dr.” ve “Prof.” gibi bazı unvan kısaltmalarında nokta bulunur; bütün kısaltmalar aynı kurala bağlanmaz.

Açıklamalı örnekler

• TBMM’nin → Son harfin adı “me” olduğu için -nin.
• TDK’ye → Son harf “ke” diye okunur; -ye.
• NATO’ya → Sözcük gibi okunan kısaltmanın bütün okunuşu esas alınır.
• kg’dan → Birim “kilogram” olarak okunur; ek buna göre seçilir.

Dikkat: Noktalı kısaltmaya ek getirilirken ayrıca kesme kullanılmaz. Ölçü birimlerinin büyük-küçük harf biçimleri keyfî değiştirilemez: santimetre cm, kilogram kg olarak gösterilir.

8. Yazımı karıştırılan sözcükler

“Yalnız” sözcüğü “yanlız”, “yanlış” sözcüğü “yalnış” biçiminde yazılmaz. “Bir şey” ayrı, “birkaç” bitişik, “art arda” ayrı yazılır. Özel addan yapım ekiyle türeyen “Türkçe” sözcüğüne gelen ekler de kesmeyle ayrılmaz: “Türkçenin kuralları”. Kesmesiz yazılmasının nedeni bir kurum adı olması değil, yapım eki almış bir sözcük olmasıdır.

Açıklamalı örnekler

• Yanlış: herşey → Doğru: her şey.
• Yanlış: bir kaç → Doğru: birkaç.
• Yanlış: hiç bir → Doğru: hiçbir.
• Yanlış: yanlız → Doğru: yalnız.
• Yanlış: yalnış → Doğru: yanlış.
• Yanlış: orjinal → Doğru: orijinal.
• Yanlış: şöför → Doğru: şoför.
• Yanlış: Türkçe’nin → Doğru: Türkçenin.

Kaynakça

Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu; Millî Eğitim Bakanlığı, OGM Materyal Türkçe ve Türk Dili ve Edebiyatı öğretim materyalleri.